Voorouders uit een ver verleden

Een voorouder die vierhonderd jaar geleden leefde, hoe schrijf ik een portret?

Over een voorouder die vierhonderd jaar geleden leefde, weet je weinig meer dan wat feiten. Je hebt in archieven geboorte- en sterfdata, namen van partners en kinderen, een beroep misschien, en wat adressen of woonplaatsen gevonden. Over de persoonlijkheid, het karakter, zijn talenten en zwakheden weet je niets. Wat te doen?

Feiten opsommen

Je zou je kunnen beperken tot het opsommen van de feiten. Het resultaat: een saaie, nietszeggende tekst. Overigens wél een nuttig startpunt voor een volgende chroniqueur die het verhaal van die voorouder helemaal wil uitzoeken en schrijven. Dus als dat je doel is, prima.

Verzinnen

Een andere optie is een heleboel verzinnen. Een goed idee als je een absurdistische tekst of fictie wil schrijven. Het kan zelfs een interessant verhaal opleveren als je heel veel weet over hoe de mensen in die tijd en in die regio leefden. En dan komen we bij het punt dat ik wil maken: als je over een voorouder uit 1790 schrijft, dan maak je vooral een schets van het decor waarin hij  leefde. Misschien biedt het beroep van je voorouder hier aanknopingspunten voor, of historische gebeurtenissen zoals de drooglegging van een polder of religieuze twisten.

Als je over een voorouder uit 1790 schrijft, dan maak je vooral een schets van het decor waarin hij  leefde

Vier eeuwen terug

Dat is precies wat Martine Letterie doet in De genen van mijn vader, Een familiegeschiedenis van 400 jaar.  Ze begint bij haar stamvader van vaders kant en vervolgt haar verhaal via steeds weer een andere loot aan de tak. Haar keuzes zijn gebaseerd, althans dat vermoed ik, op hoe ze zo’n leven kon verknopen met de grotere geschiedenis, met maatschappelijke ontwikkelingen. En uiteraard ook op wat archiefonderzoek aan boeiende feiten opleverde over die persoon. Het resultaat is een goed lezend boek over stukken uit de geschiedenis die we nauwelijks kennen, omdat het de geschiedenis is van gewone mensen.

Analyseer

Dus als jij aan een familiegeschiedenis werkt die vier eeuwen teruggaat, lees dan De genen van mijn vader met de volgende vragen in je achterhoofd:

  • Welke vertelinstantie heeft de auteur gekozen?
  • Waar heeft zij de informatie over haar stamvader vandaan en hoe gebruikt ze deze gegevens om een beeld te schetsen van de leefomstandigheden?
  • Welke archieven en bronnen heeft ze geraadpleegd? Misschien vindt jij daar ook input voor je verhaal.
Voorbeeld van een familiegeschiedenis die in de achttiende eeuw begint
Op zoek naar biografisch portret van het verleden, Kees van der Wiel

Hoe kom ik aan informatie over het leven in die tijd?

Als je wilt schrijven over personen uit het verre verleden, pak dit boek er dan eens bij: Op zoek naar een biografisch portret in het verleden van Kees van der Wiel. Dit is geen verhaal zoals dat van Letterie, maar een praktisch boek waarin Van der Wiel antwoord geeft op vragen als:

  • Waar vind ik materiaal voor mijn verhaal?
  • Hoe interpreteer ik mijn vondsten?
  • Hoe verzamel en orden ik de informatie die ik uit archieven en literatuur verzamel?

Ook laat hij aan de hand van drie voorbeelden zien hoe hij het leven van onbekende mensen reconstrueerde aan de hand van wat snippers uit archieven.

En lees alle historische boeken over de tijd die jij wilt beschrijven. Kijk achterin elk boek welke literatuur de auteur heeft gelezen, misschien zitten er publicaties bij waar jij heel veel aan hebt voor jouw verhaal.

Succes!